Yazılır ama okunmaz: İngilizcede sessiz harfler
Türkçe büyük ölçüde yazıldığı gibi okunur. İngilizce ise öyle değil: pek çok kelimede yazılan ama hiç söylenmeyen harfler var. Bunlara sessiz harfler (silent letters) denir. Kelime oyunlarında puan getirmeye devam ederler, ama konuşurken seni ele verirler.
Neden var bu harfler?
Sessiz harflerin çoğu tarihin izleri. Bir kısmı yüzyıllar önce gerçekten okunuyordu; telaffuz zamanla değişti, yazım ise sabit kaldı. KNIGHT (şövalye) kelimesindeki K ve GH, Orta Çağ İngilizcesinde duyuluyordu. Bir kısmı ise kelimeyi Latince kökenine benzetmek için sonradan eklendi: DEBT (borç) kelimesine, Latince debitum yüzünden okunmayan bir B konuldu.
İyi haber şu: sessiz harflerin büyük çoğunluğu birkaç tekrarlanan kalıba uyar. Kalıpları öğrenince yeni kelimelerde de doğru tahmin edersin.
En sık kalıplar
KN- ile başlayan kelimelerde K okunmaz
| Kelime | Okunuşu (yaklaşık) | Anlamı |
|---|---|---|
| KNIFE | nayf | bıçak |
| KNEE | nii | diz |
| KNOW | nou | bilmek |
| KNOCK | nok | (kapıyı) çalmak |
| KNIGHT | nayt | şövalye |
KNOW ile NO, KNIGHT ile NIGHT aynı okunur. Bu tür çiftler dinlerken karışabilir; anlamı cümleden çıkarırsın.
WR- ile başlayan kelimelerde W okunmaz
WRITE (yazmak), WRONG (yanlış), WRAP (sarmak, paketlemek), WRIST (bilek). WRITE ile RIGHT (doğru; sağ) aynı okunur.
-MB ile biten kelimelerde B okunmaz
LAMB (kuzu), CLIMB (tırmanmak), THUMB (başparmak), COMB (tarak). Aynı aileden DEBT (borç) ve DOUBT (şüphe) kelimelerinde de B duyulmaz.
Bazı kelimelerin başındaki H okunmaz
HOUR (saat, süre), HONEST (dürüst), HONOUR (onur). Bu yüzden "a hour" değil an hour, "a honest man" değil an honest man denir: an yazıma değil, ilk sese bakar.
GH çoğu zaman okunmaz
NIGHT (gece), LIGHT (ışık), DAUGHTER (kız evlat), THOUGHT (düşünce; düşündü). Kelimenin başında ise GH, G gibi okunur: GHOST (hayalet).
-STLE ve -STEN içindeki T okunmaz
CASTLE (kale), WHISTLE (ıslık), LISTEN (dinlemek), FASTEN (bağlamak, kemer takmak).
L'nin okunmadığı kelimeler
WALK (yürümek), TALK (konuşmak), HALF (yarım), CALM (sakin), SALMON (somon). Yardımcı fiillerde de: COULD, WOULD, SHOULD.
Diğer sık örnekler
| Kelime | Okunmayan harf | Anlamı |
|---|---|---|
| ISLAND | S | ada |
| AUTUMN | N (sondaki) | sonbahar |
| COLUMN | N (sondaki) | sütun; köşe yazısı |
| SIGN / DESIGN / FOREIGN | G | işaret / tasarım / yabancı |
| RECEIPT | P | fiş, makbuz |
| PSYCHOLOGY | P (baştaki) | psikoloji |
| SCISSORS / SCIENCE | C | makas / bilim |
| SWORD / ANSWER | W | kılıç / cevap |
| BUILD / GUESS / GUITAR | U | inşa etmek / tahmin etmek / gitar |
Haftanın günü Wednesday (çarşamba) da ünlü bir örnek: ilk D okunmaz, "wenzdey" gibi söylenir. (Gün adları özel isim sayıldığı için kelime oyunlarında geçerli değildir.)
Sessiz harfleri öğrenmenin üç yolu
- Kalıp kalıp öğren. Tek tek kelime ezberlemek yerine yukarıdaki kalıpları (KN-, WR-, -MB, GH) öğren; yeni bir kelimede ne olacağını tahmin edebilirsin.
- Yazarak pekiştir. Sessiz harfler en çok yazarken unutulur. Kelime oyunları bu yüzden işe yarar: KNIFE'ı tahtada kurarken K'yi koymazsan kelime geçersiz olur. Cenka, Bulma ve Harfçe'de bu kelimelerle sık karşılaşırsın.
- Sesli dinle. Bir sözlükte ya da çeviri uygulamasında kelimenin sesli okunuşunu dinle ve kendin tekrar et. Gözün ve kulağın aynı kelimeyi farklı biçimde öğrenir.
Sessiz harf yüzünden aynı okunan kelimeler
Sessiz harfler, İngilizcede farklı yazılıp aynı okunan pek çok kelime çifti (homophone) üretir. Dinlerken karışırlar, yazarken ise yanlış olanı seçmek kolaydır:
| Çift | Anlamları |
|---|---|
| KNOW / NO | bilmek / hayır |
| KNEW / NEW | bildi / yeni |
| KNIGHT / NIGHT | şövalye / gece |
| WRITE / RIGHT | yazmak / doğru; sağ |
| WRAP / RAP | sarmak / rap müzik; vurmak |
| HOUR / OUR | saat / bizim |
| WHOLE / HOLE | bütün / delik |
| WHICH / WITCH | hangi / cadı |
Bu çiftleri ayırmanın en güvenli yolu, kelimeyi cümle içinde görmek: "I know" ile "I said no" bağlam sayesinde karışmaz.
Sessiz harf ailesi: türevlerde ne olur?
İlginç bir ayrıntı: bazı kelimelerde sessiz olan harf, aynı kökten türeyen başka bir kelimede okunur hâle gelir. Bu, hem harfin neden orada olduğunu açıklar hem de yazılışı hatırlamana yardım eder:
- SIGN (işaret) — G okunmaz; SIGNATURE (imza) ve SIGNAL (sinyal) kelimelerinde G duyulur.
- BOMB (bomba) — B okunmaz; BOMBARD (bombardıman etmek) kelimesinde okunur.
- MUSCLE (kas) — C okunmaz; MUSCULAR (kaslı) kelimesinde okunur.
- DAMN — N okunmaz; DAMNATION kelimesinde okunur. Aynı ilişki AUTUMN / AUTUMNAL ve COLUMN / COLUMNIST çiftlerinde de var.
"SIGN'da neden G var?" diye takıldığında aklına SIGNATURE gelirse, yazım hatası yapma ihtimalin düşer.
Amerikan ve İngiliz İngilizcesi farkları
Sessiz harflerin bir kısmı aksana göre değişir. İngiliz İngilizcesinde (ve Avustralya'da) kelimenin sonundaki ya da sessiz harften önceki R çoğu zaman okunmaz: CAR "kaa", WATER "woota" gibi duyulur. Amerikan İngilizcesinde ise bu R'ler belirgin şekilde söylenir. İkisi de doğrudur; önemli olan bir aksanı seçip tutarlı kalmak. Benzer şekilde HERB (ot, bitki) kelimesindeki H, Amerikan İngilizcesinde genellikle okunmaz, İngiliz İngilizcesinde okunur.
Kendini test et
Aşağıdaki kelimelerde hangi harfin okunmadığını bulmaya çalış, sonra cevaplara bak: GNOME, HONEST, SCENE, ISLAND, CALF, RHYTHM, YACHT.
Cevaplar: GNOME'da G, HONEST'ta H, SCENE'de C, ISLAND'da S, CALF'ta L, RHYTHM'de H, YACHT'ta CH okunmaz ("yot" gibi söylenir).
Sessiz E: okunmaz ama her şeyi değiştirir
İngilizcede en sık karşılaşılan sessiz harf aslında kelime sonundaki E'dir. Kendisi okunmaz, ama önündeki sesli harfin okunuşunu değiştirir: kısa sesi uzun sese, yani harfin alfabedeki adına çevirir. Bu yüzden İngilizce öğretmenleri ona "sihirli E" (magic e) der.
| E olmadan | E ile |
|---|---|
| CAP (kep) — "kep" | CAPE (pelerin) — "keyp" |
| HOP (zıplamak) — "hop" | HOPE (umut) — "houp" |
| KIT (takım) — "kit" | KITE (uçurtma) — "kayt" |
| CUT (kesmek) — "kat" | CUTE (sevimli) — "kyut" |
| PIN (iğne) — "pin" | PINE (çam) — "payn" |
Bu kural, bilmediğin bir kelimeyi nasıl okuyacağını tahmin etmenin en güçlü araçlarından biridir. İstisnaları da vardır: HAVE, GIVE, LIVE (yaşamak) ve COME gibi çok sık kullanılan kelimelerde sondaki E sesli harfi uzatmaz. Bu sık istisnaları ayrıca öğrenmek gerekir, ama kuralın kendisi kelimelerin büyük çoğunluğunda işler.
Kelime oyunlarında sessiz E'nin bir faydası daha var: pek çok kısa kelimeyi tek harfle uzatarak yeni bir kelimeye çevirir. Tahtada CAP, HOP ya da KIT görüyorsan, sonuna bir E ekleyip hem yeni kelimenin puanını alabilir hem de iki farklı okunuşu birlikte pekiştirebilirsin.
Sessiz harfler ve yazım hataları
Sessiz harfler, İngilizce yazarken en sık yapılan yazım hatalarının da kaynağıdır: nife yerine knife, rong yerine wrong, iland yerine island, reciept yerine receipt. Bu hatalar konuşmada fark edilmez, ama bir e-postada, sınavda ya da iş başvurusunda hemen göze çarpar. Kelime oyunları burada iyi bir antrenmandır: tahtada bir harf eksik kurulan kelime geçersiz sayılır, bu yüzden doğru yazımı fark etmeden alışkanlık hâline getirirsin.